• PODSTAWY OGRODNICTWA

    2014-05-20

    mgr inż. Dorota Blatsios
    Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu

    Zanieczyszczenia gleb i powietrza w mieście w kontekście uprawy warzyw:
    Najczęściej występujące w glebie metale ciężkie to cynk, kadm, ołów, miedź, siarka, chrom, arsen i nikiel, przy czym na terenie miast trzy pierwsze często przekraczają dopuszczalne normy [Meinhardt i in. 2011].
    Wśród zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego najgroźniejsze są zanieczyszczenia gazowe (tlenki azotu, siarki, węglowodory aromatyczne) i pyłowe (o różnym stopniu rozdrobnienia ziaren. W ostatnim czasie najwięcej uwagi poświęca się pyłowi PM10 (frakcje pyłu zawieszonego, której cząsteczki mają średnice 10µm). Jest to tzw. pył zawieszony, który przenika wraz z wdychanym powietrzem do dróg oddechowych i tam głównie powodują zmiany patologiczne (reakcje zapalne, alergiczne). W ich skład chemiczny wchodzą są toksyczne związki, takie jak: metale ciężkie (arsen, nikiel, kadm, ołów) oraz WWA (wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, w tym benzo-α-piren) [Ciećko 2011].
    Zakłada się, że istnieją cztery zakresy zanieczyszczeń powietrza przy szlakach komunikacyjnych:
    strefę I (0 – 50 m) - najintensywniejszego szkodliwego oddziaływania;
    strefę II (51–100 m) - wyraźnego akumulowania zanieczyszczeń komunikacyjnych (w tym ołowiu);
    strefę III (101–200 m) - średniej lub niewielkiej akumulacji zanieczyszczeń;
    strefę IV (201–500 m) - niezanieczyszczoną lub zanieczyszczoną jedynie w wyjątkowych warunkach i w znikomym stopniu.

    W dużych aglomeracjach mamy do czynienia tylko ze strefą pierwszą ze względu na gęstą sieć tras komunikacyjnych i dróg szybkiego ruchu. Dodatkowym elementem jest pył powstający w wyniku ścierania kół samochodowych.
    Badania przeprowadzone nad analizą zawartości kadmu, ołowiu i rtęci w wybranych warzyw pochodzących z samodzielnej produkcji rolnej, dostępnych w handlu detalicznym regionu łódzkiego w latach 2008 – 2009 pokazują, że dopuszczalne normy były znacznie przekroczone w sałacie, kalafiorze, kapuście białej buraku ćwikłowym [Bartodziejska i in. 2010]. Największa zawartość metali ciężkich występuje w warzywach liściowych, nieco mniej jest ich w roślinach kapustnych i korzeniowych, a najmniej w warzywach, których część jadalną stanowią owoce [Gruca-Królikowska Wacławek 2006].


    Uprawa wybranych roślin warzywniczych:



    Sałata


    Aby nasza roślina wykształciła ładne główki z licznymi liśćmi konieczne jest wymagane wykonanie przerywki po wykiełkowaniu nasion. Najlepiej zastosować wielokrotny siew powtarzany co 2-3 tygodnie, wtedy zbiory będą wykonywane regularnie a nie tylko jednorazowo. W uprawie istotne jest kompostowanie sałaty, a także umiarkowane podlewanie.


    Marchew


    Wymaga stanowiska słonecznego, ponieważ tylko wtedy jest w stanie wytworzyć duże zawartości karotenów i cukru, czyli związków, na których najbardziej nam zależy. W uprawie wymagane jest umiarkowane podlewanie, ponieważ marchew nie toleruje zbyt dobrze przelanej gleby. Przed wysiewem korzystne jest spulchnienie gleby, aby korzenie miały ładny kształt. Dobrze jest uprawiać marchew razem z cebulą.


    Szpinak

    Podobnie jak sałata, szpinak wymaga wykonania przerywki, aby móc wykształcić duże liście. Roślinę tą najlepiej uprawiać jako przedplon lub poplon, ponieważ ma bardzo krótki okres wegetacji i szybko wykonuje się zbiory. Już po około 1,5 miesiąca można zbierać szpinak „baby”. Preferuje stanowisko wilgotne i słoneczne.

    Pomidory i ogórki

    Warto pamiętać aby nie sadzić tych dwóch warzyw obok siebie (np. w tej samej skrzyni lub w tej samej szklarni), wynika to z całkowicie różnych wymagań pokarmowych. Ogórek preferuje wilgotne powietrze, a pomidor suche, ale dużo wietrzenia szklarni. Ogórek potrzebuje częstego podlewania, natomiast przy uprawie pomidora ziemia powinna trochę przeschnąć. Ogórek lubi obojętny odczyn podłoża, a pomidor lekko kwaśny. Rośliny te źle na siebie wpływają, jeśli warzywa te rosną obok siebie to plon będzie zmniejszony, a nawet może dojść do zahamowania wzrostu. (patrz: uprawa współrzędna)

    Groch

    Jest to roślina dnia długiego, dlatego siew należy wykonywać wczesną wiosną po rozmarznięciu gleby nawet przy temperaturze 2°C. Wzrost powinien dobywać się w temperaturze do 15°C, ponieważ przy wyższych temperaturach zachodzi wyraźne pogorszenie spamu. Nie należy sadzić grochu z innymi roślinami strączkowymi, gdyż rośliny te źle na siebie oddziałują, a także różnią się pod względem koniecznych zabiegów uprawowych. (patrz: uprawa współrzędna)

    Fasola

    Siew wykonuje się na przełomie maja i czerwca. Ma duże wymagania. Zależności od odmiany (płożąca lub tyczna) wymagane jest stosowanie podpory. Istotne jest zagwarantowanie roślinie dużo miejsca na rozwój korzeni, ponieważ wytwarza ona korzeń palowy o długości do 1 metra z licznymi korzeniami bocznymi. Fasoli nie należy sadzić z innymi roślinami strączkowymi, ponieważ źle oddziałują na siebie, a także jest to roślina bardzo wrażliwa na zabiegi uprawowe. (patrz: uprawa współrzędna)

    Burak liściowy

    Jest rośliną łatwą w uprawie. Wymaga słonecznych stanowisk, umiarkowanego podlewania. Dopuszczalny gęsty siew.

    Na rysunku nr 1 znajdują się podstawowe informacje dotyczące uprawy większości warzyw. Najistotniejszy jest termin wysiewu, rozstawa międzyrzędami i w rzędach, a także głębokość siewu. Ogólnym założeniem jest głębokość siewu równa trzeb długościom nasiona.




    Rysunek Parametry uprawy wybranych warzyw - termin siewu, norma wysiewu, rozstawa między rzędami i w rzęsach, gęstość wysiewu.

    Uprawa wybranych roślin sadowniczych:



    Borówka amerykańska (wysoka)

    Należy zarezerwować sporo miejsca do uprawy borówki, ponieważ jej pędy mogą mieć nawet do 3 metrów długości. Krzewy te wymagają gleb lekkich, próchnicznych, łatwo nagrzewających się, przepuszczalnych oraz kwaśnych o pH 3,5-4,5. Uzyskanie takich warunków wymaga wymieszania gleby z torfem wysokim przed posadzeniem krzewów, a także zakwaszania gleby w kolejnych latach za pomocą specjalnych nawozów dla borówki wysokiej. Stanowisko powinno być też dostatecznie nasłonecznione i osłonięte od wiatrów. Borówkę sadzi się dość płytko, dlatego jest wrażliwa na przesuszanie, więc należy często ją podlewać. Borówka jest rośliną trudną w uprawie, jednak jeżeli uda nam się zastosować do wymagań rośliny, możemy cieszyć się smakowitymi owocami.

    Truskawki

    Do wyboru są odmiany owocujące tylko jeden raz w sezonie, ale bardzo obficie lub odmiany powtarzające owocowanie tzn. wytwarzają owoce od wiosny do jesieni, nie dając jednego dużego zbioru. Do uprawy amatorskiej polecane są te drugie odmiany. Najlepiej kupować truskawki w doniczkach, ponieważ mają dobrze wykształcony system korzeniowy, co jest gwarancją, że nasze rośliny dobrze się przyjmą po posadzeniu na miejsce stałe, a także będą miały lepszy wzrost i owocowanie. Najkorzystniejsze są stanowiska słoneczne (w cieniu słabiej kwitną i owocują, owoce nie są tak aromatyczne i słodkie) oraz gleby żyzne, zasobnych w próchnicę, przewiewne, o uregulowanych stosunkach wodnych. Optymalne pH dla truskawki wynosi od 5,5 do 6,2. Można prowadzić uprawę truskawek w pojemnikach, ale wtedy należy wybrać odmiany powtarzające owocowanie.

    Maliny

    Podobnie jak truskawki, maliny kupujemy w pojemnikach, ze względu na dobrze wykształcony system korzeniowy. Na rynku są do wyboru odmiany owocujące na pędach dwuletnich oraz powtarzające kwitnienie na pędach tegorocznych. Tak jak u truskawki, odmiany powtarzające kwitnienie, owocują od wiosny do jesieni, nie osiągając pełni kwitnienia w jednym momencie. Maliny preferują stanowisko słoneczne, osłonięte od wiatru, a najlepiej rosną na glebach wilgotnych. Sadzenie przypada na późną jesień, a wtedy pierwsze owocowanie jest już wczesną wiosną. Należy pamiętać aby przed sadzeniem zastosować dużo kompostu, co da roślinom siłę do wzrostu. Rośliny sadzi się płytko 2-3cm, dlatego są wrażliwe na przesuszenia. Istotna jest rozstawa 0,5m w rzędzie i 2 m między rzędami, ponieważ roślina wytwarza bardzo długie pędy i potrzebuje sporo miejsca. W trakcie wzrostu ważne jest nawożenie azotowe przypadające mniej więcej co miesiąc. Jednak gdy zastosujemy ściółkowanie i będzie ono powtarzane regularnie w trakcie uprawy, można pominąć nawożenie. Ściółkowanie wpływa na utrzymanie optymalnego pH podłoża 5,5-6,2, a przy złym pH maliny nie przyswajają żelaza, co wypływa na obniżenie wytwarzania owoców. Po owocowaniu należy usunąć pędy, pozostawiając tylko 2-5, z których wyrosną owoce w następnym roku.

    Rośliny ozdobne:



    Rośliny jednoroczne i dwuletnie

    Na rynku co roku są dostępne liczne rośliny jednoroczne, które kwitną od wiosny do jesiennych przymrozków. Do najpopularniejszych zalicza się tzw. piątkę kwietnikową:
    Aksamitka rozpierzchła
    Żeniszek meksykański
    Bratek ogrodowy
    Begonia stale kwitnąca
    Szałwia lśniąca
    Są to rośliny bardzo tolerancyjne pod względem warunków środowiska – nie przeszkadzają im krótkotrwałe niedobory wody, lub jej nadmiary, mogą rosną na stanowiskach słonecznych i półcienistych. Nie przeszkadzają im zanieczyszczenia powietrza, dlatego bardzo dobrze nadają się do miast. Do tej listy można dodać jeszcze powszechne petunie ogrodowe, surfinie, a także pelargonie, ale mają one już nieco wyższe wymagania. Popularnymi roślinami jednorocznymi uprawianymi z nasion dostępnych w sklepach ogrodniczych są następujące gatunki:
    Stanowiska słoneczne Stanowiska cieniste
    Dziwaczek jalapa
    Gazania lśniąca
    Goździk chiński, ogrodowy
    Groszek pachnący
    Maciejka
    Nagietek lekarski
    Nemezja powabna
    Rącznik pospolity
    Smagliczka nadmorska
    Nasturcja większa
    Cynia wytworna
    Werbena ogrodowa
    Wilczomlecz białobrzegi
    Zatrwian wrębny
    Lobelia przylądkowa
    Niezapominajka
    Wilec purpurowy
    Begonia bulwiasta
    Plektrantus
    Tytoń
    Rośliny ozdobne sadzone w pojemnikach wymagają częstszego podlewania, niż te rosnące w gruncie. Wynika to z faktu, że w skrzyniach woda krócej się utrzymuje, a także łatwiej odparowuje. Jednak uprawa takich roślin przynosi nie tylko korzyści estetyczne. Do głównych sposobów zastosowań tych gatunków można zaliczyć:
    Wykorzystanie jako rośliny obwódkowe wzdłuż grządek z warzywami (patrz: uprawa współrzędna) lub wzdłuż kwietników,
    Obsadzenia ogrodów skalnych,
    Uprawa rośliny na kwiat cięty do bukietów i kompozycji roślinnych np. wykorzystanie groszku pachnącego do bukietów ślubnych,
    Uprawa roślin na suche bukiety – po wysuszeniu pędów z kwiatami można tworzyć kompozycje roślinne, które będą cieszyć oko na długo po wiośnie i lecie,
    Wykorzystanie do obsadzania kwietników,
    Uprawa w roślin pojemnikach na balkonach i w terenach miejskich,
    Uprawa rośliny o jadalnych kwiatach, liściach, które służą jako dodatek do sałatek i licznych potrwa, nadają nowy smak, a także wpływają na wizualną stronę posiłków.


    Literatura:
    Bartodziejska B. Gajewska M. Czajkowska A., 2010, Oznaczanie poziomu zanieczyszczenia metalami ciężkimi żywności podchodzącej z produkcji rolnej techniką spektrometrii absorpcji atomowej, Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 43
    Gruca-Królikowska S. Wacławek W., 2006, Metale w środowisku, Cz. II. Wpływ metali ciężkich na rośliny. Chemia, Dydaktyka, Ekologia, Metrologia R.11, 1–2: 41–56.
    Meinhardt B. Danielską I. Kubacką L. Hanulę P., 2011, Ocena zanieczyszczenia gleb w województwie dolnośląskim w 2010 roku, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska we Wrocławiu, Wrocław
    Pod kierunkiem: Ciećko P. Oddziaływanie zanieczyszczeń powietrza drobnym pyłem zawieszonym i wielopierścieniowymi węglowodorami aromatycznymi w okresie prenatalnym na zdrowie dziecka. Badania w Krakowie. Raport o stanie środowiska w województwie małopolskim w 2011 roku Katedra Epidemiologii i Medycyny Zapobiegawczej UJ CM, Fundacja Zdrowie i Środowisko .

    KOMENTARZE